Meerdere iconen van Zuid-Afrika zijn er financieel slecht aan toe en overleven enkel dankzij de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler en/of buitenlandse hulp. Vooral Eskom (de nationale elektriciteitsmaatschappij) en de South African Broadcasting Corporation (SABC, de staatsomroep) zijn constant in geldnood en we zouden eigenlijk twintig pagina's nodig hebben om te beschrijven wat er allemaal fout gaat. Samengevat komt het voor die twee staatsondernemingen neer op hetzelfde: het ontbreken van een langetermijn visie, geen leiderschap (letterlijk zelfs) aan de top van het bedrijf, wanbeheer en verspilzucht.

Eskom
Bij ons is twitteren als ‘het woord van het jaar' gekozen, maar voor de Zuid-Afrikanen is het woord van het jaar ‘power cut' (Eng.) of ‘kragonderbreking' (Afr.). Eskom, dat een monopolie heeft voor energievoorziening, is er immers niet in geslaagd om de economische groei van Zuid-Afrika te volgen. Het electriciteitsverbruik in de nijverheid en bij de verbruikers stijgt immers meer dan de economische groei, maar er is geen meeraanbod. Integendeel zelfs: Eskom is de controle op de aanvoer van steenkool voor de centrales kwijt, met regelmatige stroomonderbrekingen tot gevolg. Zowat elk Zuid-Afrikaans gezin en elk bedrijf heeft er wekelijks een paar te verwerken. Bovendien heeft de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler de laatste jaren al héél zwaar betaald voor Eskom (zie verder). Het is dus goed nieuws dat de African Development Bank (AfDB) Eskom een lening van 1,86 miljard Euro heeft toegekend voor de Medupi energiecentrale die Eskom wil bouwen in het noorden van Zuid-Afrika (in Lephalale, provincie Limpopo) en die vanaf 2012 operationeel moet zijn. De totale investering van dat project is 11 miljard Euro, maar door de lening van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank kan Eskom investeren in andere projecten om de stijgende vraag op te vangen, zoals een energiecentrale op zonnepanelen en een windturbine-park in de provincie West-Kaap.

SABC
Vorige donderdag heeft Pravin Gordhan, Zuid-Afrikaanse minister van financiën, bevestigd dat de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler gedurende de laatste vier jaar het verlies van de South African Broadcasting Company gedragen heeft: in totaal zomaar eventjes 223 miljard Rand (200 miljoen Euro). De minister antwoordde dat op een vraag van Tim Harris, parlementslid van oppositiepartij DA (Democratic Alliance / Demokratiese Alliansie). Volgens Tim Harris had Zuid-Afrika met dat geld drie nieuwe steenkoolcentrales kunnen bouwen. Minister van Fianciën Gordhan zei dat de SABC vorige week voor de laatste keer een staatswaarborg van 1,473 miljard Rand (132 miljoen Euro) kreeg (uiteraard bedoeld om SABC-schulden door de staatskas te laten betalen). Volgens de minister is het probleem nu opgelost: "Through newly introduced tight control measures that include regular management reports, the shareholder will ensure that the money given to the public broadcaster is utilised properly and to settle urgent outstanding financial obligations". We twijfelen eraan, want de SABC heeft zijn Afrikaanstalige kijkers en luisteraars massaal weggejaagd naar privé-zenders door de Afrikaanstalige naam SAUK (Suid-Afrikaanse Uitsaai Korporasie) te schrappen. Gevolg: de adverteerders zijn die kijkers mee gevolgd naar Afrikaanstalige betaaltelevisie (zoals kykNET) of Engelstalige betaaltelevisie zonder politieke beïnvloeding.

Nog andere Zuid-Afrikaanse staatsbedrijven in geldnood
Zuid-Afrikaanse staatsdiensten moeten zich houden aan de Wet op de Bedrijven en de Wet op het Openbaar Financieel Bestuur. Volgens veel waarnemers gaat het goed fout omdat beslissingen die het bedrijf volgens de Wet op de Bedrijven neemt gecounterd worden door politieke beïnvloeding, toegelaten volgens de Wet op het Openbaar Financieel Bestuur. Barbara Hogan, minister van Openbare Ondernemingen, wilde in het parlement niet zeggen of er een wetswijziging komt om die politieke beïnvloeding te beperken. De afgelopen vier jaar gaf Zuid-Afrika enorme staatssteun aan meerdere overheidsbedrijven:
- 223 miljard Rand (200 miljoen Euro) aan de South African Broadcasting Company;
- 188,67 miljard Rand (16,9 miljard Euro) aan elektriciteitsmaatskappij Eskom;
- 8,82 miljard Rand (792 miljoen Euro) aan wapenfabrikant Denel;
- 6,7 miljard Rand (601 miljoen Euro) aan de Landbank;
- 5,2 miljard Rand (466 miljoen Euro) aan South African Airways;
- 1,54 miljard Rand (138 miljoen Euro) aan The Post Office;
- 953 miljoen Rand (85 miljoen Euro) aan Sentech (staatsbedrijf voor IT, internet e.d.).

Transnet
Transnet, de Zuid-Afrikaanse staatsmaatschappij voor transport (havens, spoorwegen e.d.) heeft de afgelopen jaren geen staatssteun gekregen, maar Transnet heeft net een lening van 200 miljoen euro afgesloten met AFD (Agence Française de Développement) en Proparco (Promotion et Participation pour la Coopération économique). De lening, die gebruikt zal worden om de containerhaven van Kaapstad uit te breiden, moet vanaf 2012 over 15 jaar terugbetaald worden. Mogelijk slecht nieuws voor toeristen is dan weer dat Transnet nogmaals bevestigd heeft het zo snel mogelijk af wil van de Outeniqua Choo Tjoe, de wereldbekende stoomtrein die door de Tuinroute rijdt (Mosselbaai, George, Knysna, Oudtshoorn). Transnet wil dat kandidaat-overnemers voor de trein, de route, de onderhoudsdienst en het personeel zich nog dit jaar aanbieden.

28 november 2009 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl