infozuidafrika.be = informatie over Zuid-Afrika. Nieuws 31 aug 2010. Gaat Nederland alle ontwikkelingshulp voor Zuid-Afrika schrappen, inclusief de anti-aids-projecten, omdat het land te welvarend is en de Nederlandse ontwikkelingshulp te versplinterd is? Dat is zowat de samenvatting van het rapport "Minder pretentie, meer ambitie" dat de WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) in januari 2010 aan de Nederlandse Ministerraad heeft overgemaakt, en dat nu ook gepubliceerd werd. Het rapport werd zopas uitvoerig besproken op VersPers.nl, een nieuwssite met diepgaande onderzoeksjournalistiek. Hieronder vind je een samenvatting van het artikel dat nieuwsredactrice Geesje van Haren publiceerde op VersPers.nl.

VersPers.nl is een organisatie van zo'n 25 jonge freelance journalisten, fotografen en cartoonisten. VersPers wil een alternatief bieden aan maatschappelijk betrokken jongeren (18-35) die op zoek zijn naar meer diepgang in de informatievoorziening.

Geesje van Haren (VersPers): Ontwikkelingshulp is teveel versplinterd en hulpgeld creëert afhankelijkheid bij burgers en regeringen in de ontvangende landen. Dit zijn de twee belangrijkste argumenten in het pleidooi voor hervorming van ontwikkelingssamenwerking. Dit voorjaar presenteerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) een advies aan de Nederlandse regering dat vergaande gevolgen zal hebben voor de manier waarop de Nederlandse overheid in de toekomst hulpgeld besteedt. De WRR adviseert de regering over maatschappelijk belangrijke ontwikkelingen in de toekomst, en de WRR pleit nu voor een hervorming van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. In het rapport "Minder pretentie, meer ambitie" schrijft de raad dat Nederland de versplintering van hulpgeld tegen moet gaan door de focus te verleggen naar een specifieke, brede aanpak in maximaal tien landen. De discussie over dit rapport wordt binnen het vakgebied ontwikkelingssamenwerking volop gevoerd. Maar de mensen waar het om gaat komen nauwelijks aan het woord. Vinden zij ook dat het hulpgeld teveel versplinterd is? En voelen zij zich echt zo afhankelijk van die buitenlandse steun als er in het Westen wordt gedacht?

Het ontwikkelingsproject Ndlovu in Zuid-Afrika overkwam dit jaar een voorproefje van wat er gebeurt als de Nederlandse ontwikkelingsstrategie wordt hervormd zoals de WRR adviseert Ndlovu is in Nederland bekend door het "Cruijff aids-team". In 2004 voetbalde Johan Cruijff een wedstrijdje mee in het team van 7 aids-patiënten, om het sportcomplex te openen dat zijn foundation heeft gefinancierd. De strijd van de teamleden zat verpakt in de tekst op hun voetbalshirts: Still be there in 2010. Door een gedegen behandeling van aids met aidsremmers in het Ndlovu Medical Centre, hebben deze jonge patiënten de kans gekregen hun levens tenminste te verlengen tot en met 2010, het jaar van het WK in Zuid-Afrika. Begin dit jaar moest het sportcomplex alweer sluiten. Diverse subsidieverstrekkers van Ndlovu draaiden de geldkraan dicht.

Ndlovu ligt in Elandsdoorn, een township met 200.000 inwoners, op zo'n 200 kilometer ten noordoosten van Johannesburg. De meeste inwoners hebben geen werk en velen zijn besmet met hiv/aids. In 1994 richtten de Nederlandse tropenarts Hugo Tempelman en zijn vrouw Liesje er het Ndlovu Medical Centre op. Maar het bleef niet bij alleen gezondheidszorg. Ndlovu, wat olifant betekent in enkele zwarte talen, ondersteunt de ontwikkeling van de gemeenschap met werkgelegenheid, aidspreventie en voedselprogramma's en verzorgt kinderopvang en educatie. Dit alles wordt gefinancierd met sponsorgelden en subsidies, vooral van de Nederlandse overheid. Ieder jaar gaan er zo'n 65 aanvragen de deur uit. Maar die markt is grillig en dit jaar voltrok zich een rampscenario; 16 jaar ontwikkelingshulp kwam op de tocht te staan. Door de subsidiestop raakte 100 van de 300 personeelsleden bij Ndlovu hun baan kwijt, raakte het Cruyff Court buiten dienst, werden 40 jonge hiv/aids voorlichters van het NAAP-team (Ndlovu Aids Awareness Program) ontslagen en werd een voedsel- en zorgprogramma voor 3.000 aidswezen opgeheven. Hugo Tempelman: "Als je in Zuid-Afrika 100 mensen ontslaat zet je er 200 zonder inkomen. Dat de subsidieverstrekkers de financiering niet verlengden zag Hugo wel enigszins aankomen: het contract was bijna afgelopen, maar Tempelman had gerekend op een min of meer toegezegde vervolgsubsidie. "Donoren komen niet om te blijven, maar ze dwingen wel duurzaamheid af. Hoe kunnen wij duurzaamheid opbouwen als je maar drie jaar mag werken aan een project?"

De WRR schrijft: "Hulp is nooit onschuldig: het plaatst landen in een afhankelijke positie en lokt allerlei vormen van machtspolitiek uit waarmee individuen zichzelf en de hunnen trachten te bevoordelen". Daarom benadrukt de WRR dat nieuw beleid meer moet uitgaan van specialisatie op thema's waar Nederland goed in is, zoals landbouw, water, de rechtstaat en de bestrijding van hiv/aids. De WRR raadt ook aan dat Nederland hulp biedt aan maximaal 10 landen, met een beleid dat specifiek wordt afgestemd op de eisen van het land. Verder wil de WRR ook kennisontwikkeling in Nederland en de ontwikkelingslanden zelf, en dat de effecten van de hulp kunnen worden getoetst aan de hand van een lange termijn financieringsmodel.

Zuid-Afrika is één van de ergst getroffen aids-landen ter wereld, en toch zal het wellicht niet in de NLAID-lijst met 10 landen opgenomen worden omdat Zuid-Afrika te rijk is. Ervaringsdeskundige Tempelman: "Zuid-Afrika heeft een eerste-wereldland infrastructuur in een derde-wereldland omgeving. Zonder ontwikkelingshulp kan dit land het niet trekken". Niettegenstaande de enorme rijkdom aan grondstoffen is armoede inderdaad een groot probleem in Zuid-Afrika. Volgens een recente UNDP-studie leeft 42,9 procent van de inwoners van nog geen twee US-dollar per dag - en 26,2 procent zelfs van minder dan 1,25 dollar.

Het rapport van de WRR voorziet dat een nieuw platform, NL-AID, de coördinatie van de ontwikkelingshulp op zich neemt. NLAID zou Zuid-Afrika kunnen helpen met het implementeren en controleren van het regeringsbeleid. Volgens Hugo Tempelman zijn de constitutie en het beleid goed, maar faalt het bij de uitwerking ervan. De WWR stelt: "Ontwikkelingshulp moet meer gericht bijdragen aan ontwikkeling en het zelfredzaam maken van landen en daarom minder accent leggen op directe armoedebestrijding, en ontwikkelingsbeleid dient zich niet te beperken tot klassieke hulp maar zich duidelijker te oriënteren op grote mondiale vragen." De focus moet volgens de WRR worden verlegd naar meer steun aan het maatschappelijk middenveld, maar dat is er in Zuid-Afrika bijna niet en NLAID zou kunnen werken aan een duurzame oplossing voor dat probleem.

Voor de hiv/aids problematiek werkt Ndlovu Medical Centre bottom-up, met een brede aanpak vanuit de onderkant van de samenleving. "Ouders ontwikkelen zich niet als je hen niet helpt om uit het ‘overleven' te komen, hen geen sociale zekerheden biedt. Als je hun kind met longontsteking behandelt, maar niets doet aan de onderliggende ondervoeding, dan komt het de volgende week terug met diarree." Dus leren de patiënten bij Ndlovu een groententuin aanleggen, wordt er gewerkt aan bewustwording en zelfredzaamheid en worden ze gestimuleerd zich in te zetten voor de gemeenschap. Deze brede aanpak werpt nu na 16 jaar opbouwen en opleiden zijn vruchten af. "Op scholen zijn minder tienerzwangerschappen gemeld en volgens de politie daalt het aantal verkrachtingen in het ‘Ndlovu gebied'. Hiv/aids is een chronisch behandelbare aandoening geworden en hiv-geïnfecteerden komen vroeger in hun ziekte naar de kliniek voor hulp. Ook de marketingcampagne die Ndlovu voert leidt daadwerkelijk tot minder stigmatisatie."

Toch is het nog niet zeker dat NL-AID echt in de praktijk wordt gebracht. Die omvangrijke hervorming zal immers niet in één kabinetsperiode gerealiseerd kunnen worden. Voor de WRR hoeft dat niet: "Langzaam begint internationaal het gesprek op gang te komen over de agenda voor ontwikkeling na 2015, wanneer de Millennium Development Goals bereikt zouden moeten zijn." Hugo Tempelman vult aan: "Ndlovu helpt mee om die Millennium doelstellingen te verwezenlijken. De Millenniumdoelen zouden zelfs de graadmeter moeten worden voor de selectie van de tien NLAID-landen omdat de kans op slagen daar het grootst is."

Meer informatie - links :

• Het volledig artikel "Zuid-Afrika wordt afgesloten van ontwikkelingshulp" van Geesje van Haren (VersPers) kan je hier nalezen.
• Homepage van VersPers = www.VersPers.nl
• Het rapport "Minder pretentie - meer ambitie" van de WRR - Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid - kan je hier downloaden: een pdf van 2,66 Mb
• Ons topic aids en hiv in Zuid-Afrika vind je hier.
• De officiële bevolkingsstatistieken 2010 van Zuid-Afrika, met daarin ook de meest recente aids-statistieken vind je hier.
• Ndlovu Medical Centre - Elandsdoorn : NL-website

www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl - 31 augustus 2010