Volgens Statistics South Africa, de officiële statistiekendienst van Zuid-Afrika, gingen er vorig jaar 7.011.865 toeristen naar Zuid-Afrika, alsook 2.519.750 eendagbezoekers en 566.691 non-visitors (transitbezoekers): een totaal van 10.098.306 buitenlandse bezoekers voor 2009. Dat blijkt uit de "Tourism 2009" gegevens die Statistics South Africa (Stats SA) vorige week heeft bekendgemaakt. Het aantal bezoekers naar Zuid-Afrika stijgt de laatste 20 jaar al elk jaar, met uitzondering van 1997. Toch geven de 7.011.865 toeristen tuit de statistieken van Zuid-Afrika een verkeerd beeld van het werkelijke aantal toeristen. Het is opmerkelijk dat de Statistiekendienst van Zuid-Afrika wel vermeldt langs welke luchthaven (of zeehaven) al die buitenlandse toeristen Zuid-Afrika binnenkomen, maar een veel relevanter vergelijking met de vorige jaren niet geeft. Daarom hebben wij het even gedaan. Wie het aantal "overseas tourists" (de echte toeristen dus) van 2009 vergelijkt met die van 2008 stelt een terugval van 16,5% vast: van 2.256.156 in 2009 naar 1.885.977 in 2008. Specifiek voor het toerisme vanuit Europa naar Zuid-Afrika was er in 2009 een terugval van 15%: van 1.447.823 in 2009 naar 1.230.668 in 2008. De reden waarom Zuid-Afrika de statistieken vervalst is eigenlijk simpel: elke dag zijn er tienduizenden migrantwerkers uit een aantal buurlanden van Zuid-Afrika (vooral Lesotho en Swaziland) die de grens oversteken om in Zuid-Afrika te komen werken. Sommigen voor één dag, anderen voor één week, een aantal zelfs voor één of meerdere maanden. Strikt gezien zouden al die buitenlanders een (dure) werkpermit moeten aanvragen én aan de grens een uitgebreide paspoortcontrole moeten ondergaan. Maar Zuid-Afrika heeft die migrantwerkers nodig en het land heeft ook de middelen niet voor zo'n massale paspoortcontrole. Daarom noteert men die migrantwerkers gewoon als toerist i.p.v. als bezoeker. Met verkeerde gegevens kan men uiteraard geen juiste statistieken maken, en daarom legt Stats SA de definitie "wat is een toerist" van de World Tourism Organization (WTO) naast zich neer. In de inleiding van het eigen 2009-rapport geeft Stats SA wél de correcte definitie van een toerist geeft, maar Stats SA past die definitie niet toe op de eigen statistieken. En die definitie is nochtans heel duidelijk: iemand die een land bezoekt voor een doel waarvoor hij/zij betaald wordt, bv. mijnwerker, is géén toerist maar een bezoeker. Stel je voor dat België alle buitenlandse vrachtwagenchauffeurs die door België rijden als ‘toerist' zou registreren, of Nederland hetzelfde zou doen met alle Duitsers en Belgen die even de grens oversteken om in Nederland te winkelen.

De publicatie van de toerisme-statistieken van 2009 gebeurt niet toevallig net nu. Gisteren (zaterdag 8 mei 2010) hebben de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma en de Zuid-Afrikaanse minister van Toerisme Marthinus van Schalkwyk de jaarlijkse toerisme-vakbeurs "Indaba South Africa" geopend. Uitpakken met 10 miljoen bezoekers was leuk meegenomen voor beide Zuid-Afrikaanse politici - en ook Thandiwe January McLean, de nieuwe CEO van South Africa Tourism, was tevreden met de toerisme-statistieken van Stats SA. De "Indaba South Africa" is een internationale toerisme-vakbeurs die georganiseerd wordt door het Zuid-Afrikaans Verkeersbureau "South Africa Tourism". In Durban kunnen zo'n 2.500 binnenlandse en buitenlandse reisagenten en touroperators en 700 journalisten gedurende vier volle dagen kennismaken met de hele Zuid-Afrikaanse toerismewereld. Het grote International Convention Centre (ICC) Durban is zelfs te klein voor de 1.800 standhouders en daarom wordt ook een deel van de parking van het ICC als expositieruimte benut. Qua oppervlakte is de South Africa Tourism Indaba zelfs groter dan het Vakantiesalon van Antwerpen of de Vakantiebeurs van Utrecht. Ook Jérôme Valcke, secretaris-generaal van de FIFA en Danny Jordaan, hoofd van het Zuid-Afrikaans organisatiecomité van de Wereldbeker voetbal waren naar Durban afgezakt om de Indaba South Africa te openen. Terloops: ook wij gaan tijdens de Indaba South Africa op zoek naar nieuwe informatie over Zuid-Afrika: hotels, wildparken, gastenhuizen, privé-parken, toeristische attracties, bezienswaardigheden, huurauto's, toeristische diensten, enz. Waar we niet aan meedoen, is de vuvuzela-dag op maandag. De Zuid-Afrikaanse Toerismeraad heeft alle standhouders en bezoekers opgeroepen om 's voormiddags om 11u gezamenlijk op de vuvuzela te blazen, maar infozuidafrika heeft het niet zo voor die blazers die sedert dit jaar plots tot het Zuid-Afrikaans erfgoed behoren. De vuvuzela is immers schadelijk voor de gezondheid - zoals je hier binnenkort kan lezen.

Terug naar het aantal toeristen... Terwijl de Zuid-Afrikaanse minister van Toerisme en de Zuid-Afrikaanse president genieten van hun 10.098.306 "bezoekers" en 7.011.865 "toeristen" hebben we in de statistieken de échte gegevens over het toerisme naar Zuid-Afrika opgezocht. En die zijn teleurstellend, want na de stagnatie van 2008 tegenover 2007 is er voor 2009 zelfs een achteruitgang te noteren tegenover 2008: van 2.256.156 (in 2008) naar 1.885.977 (in 2009). Ongetwijfeld is de economische crisis in zowat alle westerse landen de reden van de achteruitgang. Vanuit zwart Afrika was er wél een verhoging van het aantal bezoekers naar Zuid-Afrika, maar omdat Zuid-Afrika voor hen geen onderscheid maakt tussen toeristen en gewone bezoekers kan niet geconcludeerd worden of het aantal toeristen toenam, ofwel het aantal migrantwerkers.

'Overseas tourists' naar Zuid-Afrika:

• 2005 : 2.012.885
• 2006 : 2.160.781
• 2007 : 2.247.295
• 2008 : 2.256.156
• 2009 : 1.885.977

2009 : top-25 van het aantal toeristen (tussen haakjes = aantal toeristen in 2008)

1. Groot-Brittannië : 446.369 (in 2008 : 493.235)
2. U.S.A. : 230.324 (in 2008: 292.884)
3. Duitsland : 196.643 (in 2008: 243.578)
4. Nederland : 114.431 (in 2008: 130.083) (2009 = -12 % t.o.v. 2008)
5. Frankrijk : 103.985 (in 2008: 131.512)
6. Australië : 82.753 (in 2008: 101.312)
7. India : 55.203 (in 2008: 59.186)
8. Italië : 50.283 (in 2008: 56.456)
9. Canada: 45.330 (in 2008: 58.195)
10. België : 36.720 (in 2008: 43.208) (2009 = -15% t.o.v. 2008)
11. Zweden : 36.335 (in 2008: 45.129)
12. Ierland : 35.166 (in 2008: 42.564)
13. China : 34.561 (in 2008: 40.276)
14. Brazilië : 32.256 (in 2008: 36.436)
15. Portugal : 26.759 (in 2008: 32.128)
16. Zwitserland : 31.719 (in 2008: 37.144)
17. Spanje : 25.725 (in 2008: 34.477)
18. Denemarken : 22.540 (in 2008: 27.367)
19. Japan : 20.513 (in 2008: 29.124)
20. Noorwegen : 18.140 (in 2008: 21.011)
21. Nieuw-Zeeland : 18.042 (in 2008: 20.159)
22. Oostenrijk : 17.210 (in 2008: 21.201)
23. Israel : 14.950 (in 2008: 18.872)
24. Zuid-Korea : 14.311 (in 2008: 20.914)
25. Taiwan : 9.897 (in 2008: 12.879)

Aantal toeristen van Nederland naar Zuid-Afrika, per maand:

• januari 2009 : 8.358 (januari 2008 : 11.103)
• februari 2009 : 9.470 (februari 2008 : 12.038)
• maart 2009 : 7.574 (maart 2008 : 9.884)
• april 2009 : 7.810 (april 2008 : 9.783)
• mei 2009 : 5.119 (mei 2008 : 5.897)
• juni 2009 : 4.079 (juni 2008 : 5.527)
• juli 2009 : 12.299 (juli 2008 : 13.849)
• augustus 2009 : 9.453 (augustus 2008 : 9.019)
• september 2009 : 9.272 (september 2008 : 10.193)
• oktober 2009 : 15.612 (oktober 2008 : 16.817)
• november 2009 : 13.641 (oktober 2008 : 13.266)
• december 2009 : 11.744 (december 2008 : 12.707)
• totaal aantal Nederlanders naar Zuid-Afrika in 2009 : 114.431 (in 2008: 130.083)

Aantal toeristen van België naar Zuid-Afrika, per maand:

• januari 2009 : 2.760 (januari 2008 : 3.421)
• februari 2009 : 2.934 (februari 2008 : 3.854)
• maart 2009 : 2.581 (maart 2008 : 4.516)
• april 2009 : 2.999 (april 2008 : 2.826)
• mei 2009 : 1.647 (mei 2008 : 2.235)
• juni 2009 : 1.543 (juni 2008 : 2.011)
• juli 2009 : 3.904 (juli 2008 : 4.626)
• augustus 2009 : 2.777 (augustus 2008 : 3.021)
• september 2009 : 3.225 (september 2008 : 3.212)
• oktober 2009 : 4.809 (oktober 2008 : 4.770)
• november 2009 : 4.237 (oktober 2008 : 4.828)
• december 2009 : 3.304 (december 2008 : 3.888)
• totaal aantal Belgen naar Zuid-Afrika in 2009: 36.720 (in 2008: 43.208)

Totaal aantal bezoekers ('visitors' + 'tourists') naar Zuid-Afrika, periode 1990-2009:

• 1990 : 1.029.094
• 1991 : 1.709.554
• 1992 : 2.891.721
• 1993 : 3.358.193
• 1994 : 3.896.547
• 1995 : 4.684.064
• 1996 : 5.186.221
• 1997 : 5.170.096
• 1998 : 5.898.236
• 1999 : 6.023.086
• 2000 : 6.000.538
• 2001 : 5.908.024
• 2002 : 6.549.916
• 2003 : 6.640.095
• 2004 : 6.815.196
• 2005 : 7.518.317
• 2006 : 8.508.805
• 2007 : 9.207.860
• 2008 : 9.728.860
• 2009 : 10.098.306

Definities van de Europese Unie en de World Tourism Organization voor toerisme-statistieken:

Definitie reiziger: iemand die van een land naar een of meer andere landen of van een plaats naar een of meer andere plaatsen in het land waar hij/zij woont reist.

Definitie bezoeker: iemand die naar een plaats buiten zijn/haar normale omgeving is gereisd en daar minder dan twaalf maanden verblijft met een ander hoofddoel dan het uitoefenen van een vanuit de bezochte plaats beloonde activiteit.

Definitie toeristen: bezoekers (zie definitie hierboven) die ten minste één nacht in een collectief logiesverstrekkend bedrijf of in particuliere accommodatie in het bezochte land/de bezochte plaats doorbrengen.

Definitie toeristen-dagjesmensen: bezoekers die niet in een collectief logiesverstrekkend bedrijf of in particuliere accommodatie in het bezochte land/de bezochte plaats overnachten.

Ook voor de Europese Unie zijn buitenlandse bezoekers die in een ander land gaan werken ("beloonde activiteit") geen toeristen.

Bronnen:

• Tourism 2009 - Statistics South Africa
• Tourism 2008 - Statistics South Africa
• ons eigen topic "Aantal toeristen naar Zuid-Afrika"

9 mei 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl